Een toegankelijkheidsoverlay maakt uw website niet toegankelijk

Een overlay is één script dat een knoppenmenu toevoegt en de pagina van buitenaf probeert bij te sturen. De fouten zitten in de code van de pagina zelf, en die verandert het script niet.

Wat een toegankelijkheidsoverlay is

Een toegankelijkheidsoverlay, ook wel toegankelijkheidswidget genoemd, is een script van een externe partij. U voegt één regel code toe aan uw sjabloon en vanaf dat moment laadt elke pagina het script van de server van de leverancier. Aan uw eigen HTML verandert niets.

Het script heeft twee functies. Het zet een knop op de pagina die een menu opent waarin de bezoeker het uiterlijk kan aanpassen, en het scant de pagina om onderdelen die het als fout herkent automatisch bij te sturen.

Dat menu ziet er op vrijwel elke site hetzelfde uit.

Meer contrast, of de kleuren omgekeerd
Grotere tekst of meer ruimte tussen regels en letters
Een ander lettertype, vaak aangeboden als hulp bij dyslexie
Een grotere cursor of een leesmasker over de regel
Beweging uitzetten, soms aangeboden als epilepsie-veilige modus

Wat er verkocht wordt, en wat er gebeurt

Leveranciers beloven dat één regel code een site snel en aantoonbaar aan de eisen laat voldoen, zonder aanpassingen aan de site zelf. Een script dat van buitenaf op een afgeronde pagina wordt gezet, kan echter alleen bijsturen wat het herkent, en het herkent maar een deel.

De beloftes worden gedaan zonder dat iemand uw formulieren of uw bestelproces heeft gezien.

De belofte naast wat het script feitelijk doet
De belofte	Wat er gebeurt
Voldoet aan WCAG met één regel code	Er wordt één script geladen. De opbouw van uw pagina verandert niet.
Automatische alt-teksten voor afbeeldingen	Beeldherkenning raadt wat er te zien is, zonder te weten waarom de afbeelding op die plek staat.
Formulieren worden gelabeld	Labels worden afgeleid uit tekst in de buurt. Bij samengestelde velden en foutmeldingen klopt dat vaak niet.
Volledige toetsenbordbediening	Elementen die klikbaar lijken krijgen focus. De volgorde en de logica van de pagina blijven ongewijzigd.
De bezoeker past het zelf aan in het menu	Het menu werkt alleen op deze site en staat naast de instellingen die de bezoeker al heeft.

Waarom de onderliggende problemen blijven staan

Toegankelijkheid zit in de structuur van een pagina: welke elementen het zijn, hoe ze heten, in welke volgorde ze staan en wat er gebeurt als er iets misgaat. Een overlay ziet die structuur van buitenaf en moet raden wat de bedoeling was.

Een automatisch gegenereerde alt-tekst beschrijft wat er op de foto staat, maar zegt niet waarom die foto op de pagina staat. In een webshop kan dat verschil bepalen of iemand kan bestellen.

Vakmensen en gebruikers komen tot hetzelfde oordeel. In de WebAIM-enquête van januari 2021 onder toegankelijkheidsprofessionals beoordeelde 67 procent deze hulpmiddelen als niet of nauwelijks effectief; onder de respondenten met een beperking was dat 72 procent. Schermlezergebruikers melden dat een overlay hun eigen instellingen overneemt en de navigatie in de weg zit, en er bestaan browserextensies die niets anders doen dan overlays uitschakelen.

Bovendien heeft het script in een aantal gevallen geen effect.

Tekst in pdf-bestanden, video zonder ondertiteling en beeld dat in canvas of SVG getekend wordt
Onderdelen van een andere partij, zoals een betaalscherm of een boekingsmodule in een iframe
Pagina's die hun inhoud zelf opnieuw opbouwen: zodra dat gebeurt, overschrijft de pagina de correcties van het script
Bezoekers die JavaScript hebben uitgeschakeld of het script met een blokkeerder tegenhouden

De knoppen in het menu bieden functies die het besturingssysteem en de browser al hebben: inzoomen, een contrastthema, een grotere systeemletter, minder beweging, een leesmodus. Die instellingen werken op elke site.

Wie in de browser al een grotere letter heeft ingesteld, heeft niets aan een knop die hetzelfde doet.

Sommige knoppen beloven ook meer dan ze waarmaken. Onderzoek naar het dyslexielettertype Dyslexie vond bij kinderen met en zonder dyslexie geen verschil in leessnelheid of nauwkeurigheid, en dat lettertype werd door de deelnemers minder vaak verkozen dan een gewone letter (Annals of Dyslexia, 2018).

Voor wie een schermlezer gebruikt, heeft het menu geen effect, want een schermlezer leest de code van de pagina en het menu past alleen de weergave aan.

Waarom het juridisch geen bewijs van naleving is

De toegankelijkheidswet stelt eisen aan de dienst zelf, en de ACM, die sinds 28 juni 2025 toezicht houdt op webwinkels, kijkt naar wat een bezoeker op de site kan doen, ongeacht welk hulpmiddel u hebt ingekocht. Welke bedrijven onder de wet vallen en wie de andere sectoren controleert, staat in het artikel over de toegankelijkheidswet.

De wet kent uitzonderingen, maar daarvoor moet u zelf een beoordeling uitvoeren: wie zich beroept op onevenredige last, moet die beoordeling documenteren en de resultaten vijf jaar bewaren, en dienstverleners herhalen de beoordeling minstens elke vijf jaar (artikel 14 van richtlijn (EU) 2019/882). Een overlay is geen beoordeling en levert geen document op.

Het W3C, de organisatie achter WCAG, stelt dat geen enkel hulpmiddel alleen kan vaststellen of een site aan de eisen voldoet: daar is een menselijke beoordeling voor nodig. De Europese koepel van organisaties van mensen met een beperking en de internationale beroepsvereniging voor toegankelijkheid schreven op 17 mei 2023 gezamenlijk dat overlays een site niet toegankelijk of conform de Europese wetgeving maken en geen aanvaardbaar alternatief zijn voor het herstellen van de site zelf.

In de Verenigde Staten is hier al langer over geprocedeerd. Een brillenwinkel met zo'n widget werd aangeklaagd door een blinde bezoeker; in de schikking beloofde de winkel de site binnen twee jaar toegankelijk te maken volgens WCAG 2.1. Begin januari 2025 kondigde de Amerikaanse consumententoezichthouder daarnaast een schikking aan met een leverancier van zo'n widget wegens misleidende reclame: de reclame beloofde dat één regel code een site binnen twee dagen aan WCAG zou laten voldoen, terwijl menu's en afbeeldingen in een aantal gevallen niet toegankelijk werden. Die schikking werd in april 2025 definitief.

Wat de overlay verder aan uw site toevoegt

Om te bepalen of ze moeten ingrijpen, kijken sommige overlays of er een hulpmiddel actief is op het apparaat van de bezoeker. Daarmee stelt een externe partij vast dat iemand waarschijnlijk een beperking heeft, zonder dat die bezoeker daar iets voor heeft aangeklikt.

Gegevens over gezondheid zijn onder de AVG bijzondere persoonsgegevens, waarvoor de strengste regels gelden. Of zo'n detectie daaronder valt, hangt af van wat het script vastlegt en doorstuurt, en dat is bij een script van een derde van buitenaf niet te zien. Onthoudt een overlay de gekozen instelling ook voor andere sites, dan worden er gegevens op het apparaat van de bezoeker opgeslagen, en daarvoor gelden de regels voor cookies en vergelijkbare technieken.

Daarnaast laadt u op elke pagina een script dat u niet zelf beheert. Wijzigt de leverancier het script, dan verandert uw site mee zonder dat u zelf iets hebt aangepast. Het script verlengt bovendien de laadtijd, ook op de pagina's waar snelheid het zwaarst weegt.

Wat wel werkt

De fouten herstelt u in de broncode van de site. De structuur van de pagina, de namen van de bedieningselementen, het contrast, de focusvolgorde en de foutmeldingen past u aan in uw eigen code, en die aanpassingen werken voor iedereen, ook als er geen script laadt.

Toets de site tegen WCAG 2.2 AA, machinaal en met de hand, met een schermlezer en met alleen een toetsenbord
Herstel de fouten in de broncode, te beginnen bij de onderdelen waarmee klanten bestellen of contact opnemen
Leg vast wat er getoetst is en wat er nog niet voldoet
Neem de controle op in uw vaste werkwijze, zodat ook elke nieuwe pagina getoetst wordt

Bronnen

Veelgestelde vragen

Is er een toegankelijkheidswidget die wel werkt?

Een widget kan hooguit extra weergaveopties bieden op een site die al voldoet, en ook dan doet de browser het meeste daarvan beter. Het herstel zelf gebeurt in de code.

Onze site gebruikt al een overlay. Wat moeten we nu doen?

Laat eerst toetsen hoe de site werkt met het script uitgeschakeld. Daarna herstelt u de fouten in de broncode en kunt u het script verwijderen.

Beschermt een overlay ons tegen een klacht of tegen handhaving?

Een toezichthouder beoordeelt wat een bezoeker op de site kan doen, ongeacht welk hulpmiddel er is ingekocht. Zolang de fouten in de code blijven staan, beschermt een overlay u daar niet tegen.

Wat is het alternatief voor een overlay?

Laat de site toetsen tegen WCAG 2.2 AA, met een schermlezer en met alleen een toetsenbord, en herstel de fouten in uw eigen code.

Mag onze toegankelijkheidsverklaring de overlay als maatregel noemen?

Een verklaring hoort te beschrijven wat er getoetst is en wat er nog niet voldoet. Een geïnstalleerd script is geen van beide, dus het draagt niets bij aan de onderbouwing.