Een toegankelijkheidsoverlay maakt uw website niet toegankelijk

Een overlay is één script dat een knoppenmenu toevoegt en de pagina van buitenaf probeert bij te sturen. De fouten zitten in de code eronder, en die blijft staan.

Wat een toegankelijkheidsoverlay is

Een toegankelijkheidsoverlay, ook wel toegankelijkheidswidget genoemd, is een stukje JavaScript van een externe partij. U plakt één regel in uw sjabloon en vanaf dat moment laadt elke pagina het script van de server van de leverancier. Aan uw eigen HTML verandert niets.

Het script doet twee dingen. Het zet een knop op de pagina die een menu opent waarin de bezoeker het uiterlijk kan aanpassen, en het scant de pagina om onderdelen die het als fout herkent automatisch bij te sturen.

Dat menu ziet er op vrijwel elke site hetzelfde uit.

Meer contrast, of de kleuren omgekeerd
Grotere tekst, meer regelafstand, meer letterafstand
Een ander lettertype, vaak aangeboden als hulp bij dyslexie
Een grotere cursor of een leesmasker over de regel
Beweging uitzetten, soms aangeboden als epilepsie-veilige modus

Wat er verkocht wordt, en wat er gebeurt

De verkoop is aantrekkelijk: één regel code, geen verbouwing, snel klaar en aantoonbaar in orde. Dat laatste stuk klopt niet. Een script dat van buitenaf op een afgeronde pagina wordt gezet, kan alleen bijsturen wat het herkent, en het herkent maar een deel.

De beloftes zijn bovendien zo algemeen dat ze los staan van uw site. Ze worden gedaan zonder dat iemand uw formulieren, uw bestelstroom of uw documenten heeft gezien.

De belofte naast wat het script feitelijk doet
De belofte	Wat er gebeurt
Voldoet aan WCAG met één regel code	Er wordt één script geladen. De opbouw van uw pagina blijft precies zoals hij was.
Automatische alt-teksten voor afbeeldingen	Beeldherkenning raadt wat er te zien is, zonder te weten waarom de afbeelding op die plek staat.
Formulieren worden gelabeld	Labels worden afgeleid uit tekst in de buurt. Bij samengestelde velden en foutmeldingen klopt dat vaak niet.
Volledige toetsenbordbediening	Elementen die klikbaar lijken krijgen focus. De volgorde en de logica van de pagina blijven ongewijzigd.
De bezoeker past het zelf aan in het menu	Het menu werkt alleen op deze site en staat naast de instellingen die de bezoeker al heeft.

Waarom de onderliggende problemen blijven staan

Toegankelijkheid zit in de structuur van een pagina: welke elementen het zijn, hoe ze heten, in welke volgorde ze staan en wat er gebeurt als er iets misgaat. Een overlay ziet die structuur van buitenaf en moet raden wat de bedoeling was.

Een automatisch gegenereerde alt-tekst beschrijft wat er op de foto staat, niet waarom de foto op die pagina staat. In een webshop is dat verschil de reden dat iemand wel of niet kan bestellen. Hetzelfde geldt voor foutmeldingen, samengestelde formuliervelden en de volgorde waarin een schermlezer de pagina voorleest.

Daar komt bij dat het script lang niet overal bij kan.

Vakmensen en gebruikers oordelen niet anders. In de WebAIM-enquête onder toegankelijkheidsprofessionals beoordeelde 67 procent deze hulpmiddelen als niet of nauwelijks effectief; onder de respondenten met een beperking was dat 72 procent. Schermlezergebruikers melden dat een overlay hun eigen instellingen overneemt en de navigatie in de weg zit, en er bestaan browserextensies die niets anders doen dan overlays uitschakelen.

Tekst in pdf-bestanden, video zonder ondertiteling en beeld dat in canvas of SVG getekend wordt
Onderdelen van een andere partij, zoals een betaalscherm of een boekingsmodule in een iframe
Interfaces die zichzelf opnieuw opbouwen: een moderne front-end overschrijft de toegevoegde correcties bij de eerstvolgende hertekening
Alles wat de bezoeker doet met JavaScript uit of met een blokkeerder ervoor

De knoppen in het menu regelen dingen die het besturingssysteem en de browser al aanbieden: inzoomen, een contrastthema, een grotere systeemletter, minder beweging, een leesmodus. Die instellingen werken op elke site en de bezoeker heeft ze meestal allang staan.

Een menu per site werkt alleen op die ene site en komt naast die instellingen, soms er dwars doorheen. Wie de browser al op grote letters heeft staan, heeft niets aan een knop die dat nog eens doet.

Sommige knoppen beloven ook meer dan er is. Onderzoek naar het bekendste dyslexielettertype vond bij kinderen met en zonder dyslexie geen verschil in leessnelheid of nauwkeurigheid, en dat lettertype werd door de deelnemers minder vaak verkozen dan een gewone letter (Annals of Dyslexia, 2018).

Voor wie een schermlezer gebruikt, verandert het menu sowieso niets. Een schermlezer leest de code, niet het uiterlijk.

Waarom het juridisch geen bewijs van naleving is

De Implementatiewet toegankelijkheidsvoorschriften producten en diensten stelt eisen aan de dienst zelf. Sinds 28 juni 2025 houdt de ACM toezicht op e-commercediensten en elektronische communicatiediensten en de RDI op de producten die onder de richtlijn vallen; voor bankdiensten, e-books, audiovisuele media en personenvervoer zijn er eigen toezichthouders. Zij kijken naar wat een bezoeker krijgt, niet naar welk hulpmiddel u hebt ingekocht. Niet elke onderneming valt eronder: micro-ondernemingen die een dienst leveren zijn vrijgesteld, micro-ondernemingen die een product leveren niet. In de richtlijn is dat een onderneming met minder dan tien werknemers die onder de omzet- of balansdrempel blijft.

De norm achter de wet is EN 301 549, die voor webcontent verwijst naar WCAG 2.1 AA. Wij toetsen op WCAG 2.2 AA, omdat het W3C stelt dat wat aan 2.2 voldoet ook aan 2.1 voldoet; daarmee is de wettelijke ondergrens gedekt. De wet kent daarnaast uitzonderingen, maar die vragen om een dossier in plaats van een script: wie zich beroept op onevenredige last, moet die beoordeling documenteren en de resultaten vijf jaar bewaren, en dienstverleners herhalen de beoordeling minstens elke vijf jaar (artikel 14 van richtlijn (EU) 2019/882). Een overlay is geen beoordeling en levert geen document op.

De vakinhoudelijke kant wijst dezelfde richting op. Het W3C, de organisatie achter WCAG, stelt dat geen enkel hulpmiddel alleen kan vaststellen of een site aan de eisen voldoet: daar is een menselijke beoordeling voor nodig. De Europese koepel van organisaties van mensen met een beperking en de internationale beroepsvereniging voor toegankelijkheid schreven op 17 mei 2023 gezamenlijk dat overlays een site niet toegankelijk of conform de Europese wetgeving maken en geen aanvaardbaar alternatief zijn voor het herstellen van de site zelf.

In de Verenigde Staten is hier al langer over geprocedeerd. Een brillenwinkel met zo'n widget werd aangeklaagd door een blinde bezoeker; in de schikking ging de winkel akkoord met het weghalen van de overlay en met handmatig herstel tot WCAG 2.1, binnen twee jaar. Begin januari 2025 kondigde de Amerikaanse consumententoezichthouder daarnaast een schikking aan met een leverancier van zo'n widget wegens misleidende reclame: de verkoop beloofde dat één regel code een site binnen twee dagen aan WCAG zou laten voldoen, terwijl navigatiemenu's, formuliervelden en afbeeldingsbeschrijvingen niet toegankelijk werden. Die schikking werd in april 2025 definitief.

Wat de overlay verder aan uw site toevoegt

Om te bepalen of het iets moet doen, kijkt een overlay of er een hulpmiddel actief is op het apparaat van de bezoeker. Daarmee stelt een externe partij vast dat iemand waarschijnlijk een beperking heeft, zonder dat die bezoeker daar iets voor heeft aangeklikt.

Gegevens over gezondheid vallen onder de AVG in de zwaarste categorie. Of zo'n detectie daar precies onder valt, hangt af van wat er wordt vastgelegd en doorgestuurd, en dat is aan de buitenkant van een script van een derde niet te zien. Onthoudt een overlay de gekozen instelling ook over sites heen, dan wordt er iets op het apparaat van de bezoeker opgeslagen, en daarvoor gelden de regels voor cookies en vergelijkbare technieken.

Los daarvan haalt u een script binnen dat op elke pagina draait en dat u niet beheert. Verandert de leverancier er iets aan, dan verandert uw site mee zonder dat u iets uitrolt, en de laadtijd gaat omhoog op precies de pagina's waar snelheid telt.

Wat wel werkt

Herstel in de bron. De structuur van de pagina, de namen van de bedieningselementen, het contrast, de focusvolgorde en de foutmeldingen zijn wijzigingen in uw eigen code. Die werken voor iedereen, ook als er geen script laadt.

De weg ernaartoe is steeds dezelfde.

Wij bouwen zelf de software waarmee we die toetsing doen, dus we weten waar de machine ophoudt en het handwerk begint. Staat er nu een overlay op uw site, dan brengen we eerst in kaart wat eronder zit voordat er iets weggehaald wordt.

Toets de site tegen WCAG 2.2 AA, machinaal en met de hand, met een schermlezer en met alleen een toetsenbord
Herstel de fouten in de bron, te beginnen bij de paden waar uw omzet en uw dienstverlening langs komen
Leg vast wat er getoetst is en wat er nog niet voldoet, zodat u een dossier hebt in plaats van een aanname
Neem de controle op in het proces, zodat een nieuwe pagina niet opnieuw bij nul begint

Bronnen

Veelgestelde vragen

Is er een toegankelijkheidswidget die wel werkt?

Niet als vervanging van herstel in de code. Een widget kan hooguit iets aanbieden bovenop een site die al voldoet, en zelfs dan doet de browser het meeste beter. De vraag die telt is of de pagina eronder klopt.

Wij hebben al een overlay staan. Wat moeten we nu doen?

Laat eerst toetsen hoe de site het doet met het script uitgeschakeld. Dat is de werkelijke stand. Daarna herstelt u de fouten in de bron en kan het script eruit. Weghalen zonder te weten wat eronder zit, maakt het alleen onduidelijker.

Beschermt een overlay ons tegen een klacht of tegen handhaving?

Nee. Een toezichthouder kijkt naar wat de bezoeker krijgt, niet naar welk hulpmiddel er is ingekocht. De ACM onderzocht in maart 2026 ongeveer honderd van de grootste Nederlandse webwinkels: bij 61 procent bleek het onmogelijk een bestelling te plaatsen met hulpapparatuur en bij nog eens 33 procent waren er ernstige problemen.

Wat is het alternatief voor een overlay?

Een toetsing tegen WCAG 2.2 AA met een schermlezer en met alleen een toetsenbord, herstel van de gevonden fouten in uw eigen code en een verslag daarvan. Dat werkt ook als er geen script laadt.

Mag onze toegankelijkheidsverklaring de overlay als maatregel noemen?

Een verklaring hoort te beschrijven wat er getoetst is en wat er nog niet voldoet. Een geïnstalleerd script is geen van beide, dus het draagt niets bij aan de onderbouwing.

Kunnen jullie beoordelen hoe onze site ervoor staat?

Ja. Wij toetsen de site en leveren een verslag met wat er niet voldoet en wat er nodig is om het te herstellen. U hoeft ons alleen toegang tot de site te geven.